नेपाल अपाङ्ग महिला संघ (NDWA) ले मुक्ति नेपालको सहयोगमा IGNITE परियोजनाअन्तर्गत महिला तथा बालिकामाथि हुने हिंसा (VAWG) प्रतिकार्य समूह (Violence Against Women and Girls Response Groups–VRGs) तथा सुरक्षा रक्षक समूह (Safety Wellbeing Defenders–SWDs) हरूका लागि क्षमता अभिवृद्धि तालिमको तेस्रो चरण सफलतापूर्वक सञ्चालन गरेको छ। उक्त परियोजनालाई संयुक्त राष्ट्रसंघीय महिला हिंसा अन्त्य कोष (United Nations Trust Fund to End Violence Against Women–UNTF) ले सहयोग गरेको हो। परियोजनामा नेपाल अपाङ्ग महिला संघ (NDWA) र मुक्ति नेपाल कार्यान्वयन साझेदारका रूपमा रहेका छन् भने CBM नेपाल कन्ट्री अफिसले प्राविधिक साझेदारको भूमिका निर्वाह गरिरहेको छ।
यो तालिम बारा र पर्सा जिल्लाका सहभागीहरूका लागि छुट्टाछुट्टै दुई-दिने सत्रमार्फत सञ्चालन गरिएको थियो। तालिमको सहजीकरण नेपाल अपाङ्ग महिला संघकी अध्यक्ष सुश्री मीना पौडेलले गर्नुभएको थियो भने बारा/पर्साकी जिल्ला सामुदायिक समन्वय अधिकृत (DCCO) सुश्री लक्ष्मी खरेलले सहजीकरणमा सहयोग गर्नुभएको थियो।
तालिमको मुख्य उद्देश्य समुदायमा आधारित प्रतिकार्य समूह तथा सामाजिक कल्याण संरक्षकहरूको क्षमता अभिवृद्धि गरी लैङ्गिक आधारित हिंसा (GBV) को रोकथाम तथा प्रभावकारी प्रतिकार्यलाई सुदृढ बनाउनु, विशेषगरी अपाङ्गता भएका महिला तथा बालिकाले भोगिरहेका अनुभव र चुनौतीहरूलाई केन्द्रमा राख्नु थियो। तालिममार्फत सहभागीहरूले अपाङ्गता, अपाङ्गता अधिकार, लैङ्गिक समानता, अन्तरसम्बन्धीयता (Intersectionality) तथा समुदायमा महिला तथा बालिकाले भोग्ने विभिन्न प्रकारका हिंसाबारे आफ्नो ज्ञान अभिवृद्धि गरेका थिए। साथै, लैङ्गिक आधारित हिंसाका घटनाहरू पहिचान गर्ने, उपयुक्त रूपमा उजुरी तथा सिफारिस (Referral) गर्ने, र समुदायस्तरमा पीडितमुखी प्रतिकार्य प्रणालीमार्फत हिंसापीडितलाई सहयोग गर्ने सम्बन्धमा व्यावहारिक ज्ञान तथा सीपसमेत प्रदान गरिएको थियो।
तालिमको एक महत्वपूर्ण पक्षका रूपमा “न्याय, हाम्रो अधिकार अभियान” (Justice, Our Right Campaign–JORC) बारे सहभागीहरूलाई परिचित गराइएको थियो। यस क्रममा उनीहरूले अभियानका उद्देश्यहरूबारे जानकारी प्राप्त गर्नुका साथै अपाङ्गता समावेशी न्याय प्रवर्द्धन तथा अपाङ्गता भएका महिला तथा बालिकाको अधिकारका पक्षमा अभियानमा कसरी योगदान गर्न सकिन्छ भन्ने विषयमा छलफल गरेका थिए।
तालिम अवधिभर सहभागीहरूले आफ्नो दैनिक जीवनमा महिला तथा बालिकाले भोग्ने विभिन्न प्रकारका हिंसासम्बन्धी अनुभव र विचारहरू आदान–प्रदान गरेका थिए। छलफलका क्रममा सामाजिक–सांस्कृतिक मान्यता, लैङ्गिक असमानता, अपाङ्गता तथा अन्य अन्तरसम्बन्धित कारणहरूले अपाङ्गता भएका महिला तथा बालिकालाई हिंसा र विभेदप्रति अझ बढी जोखिममा पार्ने विषयमा विशेष जोड दिइएको थियो।
समुदायस्तरमा लैङ्गिक आधारित हिंसाका घटनाहरू व्यवस्थापन गर्ने अनुभव भएका केही सहभागीहरूले पीडितलाई सहयोग गरेको आफ्ना व्यवहारिक अनुभवहरू साझा गरेका थिए। यस्ता अनुभव आदान–प्रदानले सहभागीहरूबीच आपसी सिकाइलाई प्रोत्साहन गर्नुका साथै पीडितमुखी प्रतिकार्य, सिफारिस प्रणाली (Referral Pathway) तथा समुदायको उत्तरदायित्वसम्बन्धी बुझाइलाई थप सुदृढ बनाएको थियो।
विशेषगरी अपाङ्गता भएका अधिकांश सहभागीहरूले महिला तथा बालिकासम्बन्धी हिंसाको रोकथाम तथा प्रतिकार्यका विषयमा अपाङ्गता भएका महिला तथा बालिकालाई केन्द्रमा राखेर आयोजना गरिएको कार्यक्रममा पहिलो पटक सहभागी हुने अवसर प्राप्त गरेको बताएका थिए। उनीहरूले समावेशी सिकाइ वातावरणप्रति सकारात्मक प्रतिक्रिया व्यक्त गर्दै समुदायमा सञ्चालन हुने संरक्षण संयन्त्रहरूमा अपाङ्गता समावेशी दृष्टिकोणलाई निरन्तर प्रवर्द्धन गर्न यस्ता कार्यक्रमहरू आवश्यक रहेको बताएका थिए।
तालिमका क्रममा नेपाल अपाङ्ग महिला संघका प्रतिनिधिहरूले यस पहलको उद्देश्य केवल प्राविधिक ज्ञान अभिवृद्धि गर्नु मात्र नभई समुदायको सोच र व्यवहारमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउने, स्थानीय सहयोग प्रणालीलाई सुदृढ बनाउने तथा अपाङ्गता भएका महिला तथा बालिकामाथि हुने हिंसाको रोकथाम र प्रतिकार्यमा अधिकारमा आधारित तथा समावेशी दृष्टिकोणलाई संस्थागत गर्ने रहेको उल्लेख गर्नुभयो।
समुदायस्तरमा महिला तथा बालिकामाथि हुने हिंसा प्रतिकार्य समूह (VRGs) तथा सामाजिक कल्याण संरक्षक (SWDs) को क्षमता अभिवृद्धिमार्फत IGNITE परियोजनाले अपाङ्गता भएका महिला तथा बालिकाले हिंसा, विभेद र बहिष्करणमुक्त जीवनयापन गर्न सक्ने सुरक्षित, समावेशी र उत्तरदायी समुदाय निर्माणतर्फ निरन्तर योगदान पुर्याइरहेको छ।