नेपाल अपाङ्ग महिला संघ (NDWA) ले डिसएबिलिटी राइट्स एड्भोकेसी फण्ड (DRF) को सहयोगमा धनुषाको जनकनन्दिनी गाउँपालिकामा प्रारम्भिक समन्वय बैठकमार्फत स्थानीय तहमा मेन्टरशिप कार्यक्रमको औपचारिक शुभारम्भ गरेको छ। प्रशिक्षित कानुनी तथा सामुदायिक पैरवीकर्ताहरूलाई समुदायस्तरका महिला तथा बालिका अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूसँग जोडेर उनीहरूको नेतृत्व, पैरवी क्षमता र सञ्जाल विस्तार गर्ने उद्देश्यले कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको हो।
एम्पावर्ड जस्टिस परियोजना अन्तर्गत सञ्चालन भएको यस कार्यक्रमको सुरुआती बैठकले अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरू, स्थानीय सरकारका प्रतिनिधिहरू तथा अन्य सरोकारवालाहरूलाई एकै स्थानमा ल्याई अपाङ्गतामैत्री विकास र सहकार्यलाई प्रवर्द्धन गर्ने आधार तयार गरेको छ। कार्यक्रममा ५ महिला र १७ पुरुष गरी कुल २२ जना सहभागी थिए। सहभागीहरूमध्ये १४ जना शारीरिक अपाङ्गता भएका र ३ जना बौद्धिक अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरू थिए भने बाँकी सहभागी स्थानीय सरकारका प्रतिनिधि तथा अन्य सरोकारवालाहरू थिए।
बैठकमा सहभागीहरूलाई एम्पावर्ड जस्टिस परियोजनाका उद्देश्य, गतिविधिहरू तथा नेपाल अपाङ्ग महिला संघले अपाङ्गता अधिकार, यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य तथा अधिकार (SRHR) र लैङ्गिक हिंसा (GBV) को रोकथाम तथा प्रतिकार्यका क्षेत्रमा गर्दै आएको कार्यबारे जानकारी गराइएको थियो। साथै, मेन्टरशिप कार्यक्रमको अवधारणा, उद्देश्य तथा कार्यप्रणालीबारे जानकारी दिँदै यस कार्यक्रममार्फत महिला तथा बालिका अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूले निरन्तर मार्गदर्शन, व्यवहारिक सहयोग, नेतृत्व विकास र सहकर्मी सिकाइका अवसर प्राप्त गर्ने विषयमा छलफल गरिएको थियो।
सहजीकरणका क्रममा मेन्टर र मेन्टी छनोट प्रक्रिया, उनीहरूको भूमिका तथा जिम्मेवारीबारे जानकारी प्रदान गरिएको थियो। सहभागीहरूलाई समूहमा विभाजन गरी समुदायमा अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूले भोगिरहेका प्रमुख चुनौतीहरू, सार्वजनिक सेवामा पहुँचका अवरोधहरू, सेवा प्रवाहका कमजोरीहरू तथा स्थानीय तहमा अपाङ्गता समावेशीकरण सुदृढ गर्ने सम्भावनाबारे छलफल गर्न लगाइएको थियो।
छलफलका क्रममा सहभागीहरूले आफूहरूले भोगिरहेका विभिन्न चुनौतीहरू खुलेर साझा गरे। उनीहरूले स्थानीय तहको योजना तर्जुमा तथा निर्णय प्रक्रियामा आफूहरूको सहभागिता न्यून रहेको, सहायक सामग्री तथा अपाङ्गतासम्बन्धी सेवामा पहुँच अभाव रहेको, साथै समाजमा विद्यमान नकारात्मक धारणा र विभेदपूर्ण व्यवहारले आफ्नो आत्मविश्वास तथा सामाजिक सहभागितामा प्रत्यक्ष असर पारिरहेको बताए।
यस्ता चुनौतीहरूका बाबजुद सहभागीहरूले मेन्टरशिप कार्यक्रमप्रति सकारात्मक अपेक्षा व्यक्त गरे। नियमित मार्गदर्शन र सहकार्यबाट उनीहरूले अपाङ्गता अधिकार, SRHR र GBV सम्बन्धी ज्ञान अभिवृद्धि हुनुका साथै नेतृत्व विकास, आत्मविश्वास वृद्धि तथा स्थानीय सरकारसँग प्रभावकारी रूपमा पैरवी गर्न सक्ने क्षमता विकास हुने विश्वास व्यक्त गरे। साथै, यस कार्यक्रमले महिला तथा बालिका अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूबीच सञ्जाल विस्तार गरी सामूहिक पैरवीलाई थप सुदृढ बनाउने अपेक्षा पनि व्यक्त गरिएको थियो।
यस बैठकले विशेषगरी गाउँपालिकाको महिला तथा बालबालिका शाखा र अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूबीच समन्वय र सहकार्यलाई थप मजबुत बनाएको छ। साथै, आगामी दिनमा मेन्टरशिप कार्यक्रमअन्तर्गत सक्रिय रूपमा सहभागी हुने सम्भावित मेन्टर तथा मेन्टीहरूको पहिचान पनि गरिएको छ।
कार्यक्रमको समापनमा सहभागी तथा स्थानीय सरोकारवालाहरूले अपाङ्गतामैत्री योजना तथा बजेट सुनिश्चित गर्न, अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूको अर्थपूर्ण सहभागिता बढाउन तथा स्थानीय शासन प्रणालीलाई थप समावेशी बनाउन संयुक्त रूपमा काम गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे। यस मेन्टरशिप कार्यक्रममार्फत नेपाल अपाङ्ग महिला संघले समुदायस्तरमा सक्षम महिला नेतृत्व विकास गर्दै अपाङ्गता समावेशी नीति, सेवा तथा निर्णय प्रक्रियामा प्रभावकारी पैरवी गर्न सक्ने स्थानीय नेतृत्वको सशक्त सञ्जाल निर्माण गर्ने अपेक्षा राखेको छ।