नेपाल अपाङ्ग महिला संघ (NDWA) ले IGNITE परियोजनाअन्तर्गत प्रतिक्रिया समूह (VRG) र सुरक्षा रक्षक समूह (SWD) का लागि पहिलो चरणको तालिम सफलतापूर्वक सम्पन्न गरेको छ। यसले अपाङ्गता भएका महिला तथा किशोरीहरू विरुद्ध हुने लैङ्गिक हिंसाको सामना गर्न समुदायस्तर र जिल्ला स्तरमा प्रतिक्रिया प्रणाली सुदृढ गर्ने दिशामा महत्वपूर्ण कदम चालेको छ।
तालिमको पहिलो चरण धनुषा, महोत्तरी र सिराहा जिल्लामा सञ्चालन गरिएको थियो, जहाँ सहभागीहरूले दुई-दिने गहन तालिममा सहभागिता जनाए। तालिमको सहजीकरण NDWA की अध्यक्ष सुश्री मीना पौडेल र मुक्ति नेपालकी अध्यक्ष सुश्री देवकुमारी महराले गर्नुभएको थियो।
कार्यक्रमअन्तर्गत VRG हरू सम्बन्धित पालिकाहरूमा समुदायस्तरमा गठन गरिएका छन्, जसमा समुदायका अगुवा, महिला सामुदायिक स्वास्थ्य स्वयंसेविका (FCHV), महिला मानवअधिकार रक्षक (WHRD) तथा विभिन्न समुदायका महिलाहरू सहभागी छन्। त्यस्तै, SWD हरू कार्यक्रम सञ्चालन भएका जिल्लाहरूमा जिल्ला स्तरमा गठन गरिएका छन्, जसमा महिला अधिकारकर्मी र मानवअधिकार रक्षकहरू समावेश छन्।
दुई दिने तालिम मुख्यतः अपाङ्गताको आधारभूत अवधारणा र यसका प्रकारहरू, लैङ्गिक हिंसा तथा यसका प्रकारहरू, र यी दुई विषयबीचका अन्तरसम्बन्धित मुद्दाहरूमा केन्द्रित थियो। सहभागीहरूले आफ्नो समुदायमा अपाङ्गता भएका महिला तथा किशोरीहरूले भोगिरहेका विभिन्न प्रकारका हिंसाका अनुभवहरू साझा गरेका थिए।
सहभागीहरूलाई विभिन्न समूहगत अभ्यास र कार्यहरूमा संलग्न गराइएको थियो, जसमा उनीहरूले अपाङ्गता र लैङ्गिक हिंसाबारे छलफल गरी प्रस्तुतीकरण गरेका थिए। त्यस्तै, भूमिकाभिनय (roleplay) ले घरदैलो भ्रमणका लागि आवश्यक सीप विकास गर्न मद्दत पुर्यायो। तालिमका क्रममा सहभागीहरूलाई Kobo Toolbox को प्रयोगबारे पनि जानकारी गराइएको थियो।
तालिमको दोस्रो दिन मुख्यतः प्रचलित राष्ट्रिय कानुन तथा अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूको सहयोग र लैङ्गिक हिंसा न्यूनीकरणका रणनीतिहरूमा केन्द्रित थियो। साथै, सहभागीहरूलाई जिल्ला स्तरका सेवा तथा सहयोग प्राप्त गर्न सकिने रेफरल मार्ग (referral pathways) सम्बन्धी जानकारी प्रदान गरिएको थियो।
सहभागीहरूले यो कार्यक्रमको विशेषता र महत्वबारे प्रतिक्रिया दिँदै भने कि सीमान्तकृत महिला र दलित महिलाका लागि कार्यक्रमहरू भए पनि, अपाङ्गता भएका महिला तथा किशोरीहरूमा केन्द्रित यस्तो कार्यक्रम पहिलो पटक भएको हो।
NDWA ले यो तालिम केवल ज्ञान अभिवृद्धिमा मात्र सीमित नभई समुदायको सोच परिवर्तन गर्ने र स्थानीय सहयोग प्रणाली सुदृढ गर्ने उद्देश्य राखेको जनाएको छ। समुदायस्तरका समूह र जिल्ला स्तरका संरक्षकहरूलाई सशक्त बनाउँदै IGNITE परियोजनाले अपाङ्गता भएका महिला तथा किशोरीहरू विरुद्ध हुने हिंसाको सम्बोधनमा थप समावेशी, उत्तरदायी र अधिकारमा आधारित दृष्टिकोण विकास गर्ने लक्ष्य राखेको छ।
संस्थाले आगामी चरणहरूमा अन्य जिल्लाहरूमा पनि तालिम विस्तार गर्ने योजना बनाएको छ, जसले मधेश प्रदेशका अपाङ्गता भएका महिला तथा किशोरीहरूको गरिमा, सुरक्षा र समान अवसर सुनिश्चित गर्न थप योगदान पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
“समुदायका मानिसहरूको बौद्धिक अपाङ्गता तथा मानसिक र मनोसामाजिक अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूप्रति फरक दृष्टिकोण छ। उनीहरूलाई सामाजिक कार्यक्रममा समावेश गरिँदैन, विद्यालय पठाइँदैन र रोजगारी पनि दिइँदैन। मानिसहरू उनीहरूलाई केही गर्न सक्दैनन् भन्ने ठान्छन्। यस कार्यक्रमले मानिसहरूको सोच परिवर्तन गर्न मद्दत गर्नेछ।”