नेपाल अपाङ्ग महिला संघ (NDWA) ले तारकेश्वर नगरपालिका र बुढानीलकण्ठ नगरपालिकामा लैङ्गिक तथा यौनजन्य हिंसा (Sexual and Gender-Based Violence–SGBV) सम्बन्धी सामुदायिक सचेतना कार्यक्रमहरूको श्रृङ्खला सफलतापूर्वक सञ्चालन गरेको छ। यी कार्यक्रममार्फत सयौं समुदायका सदस्यहरूलाई सचेत गराउनुका साथै हिंसा रोकथाम तथा पीडितप्रति प्रभावकारी प्रतिकार्यका लागि स्थानीय तहको क्षमता अभिवृद्धि गरिएको छ।
सचेतना कार्यक्रमहरूमा महिला सामुदायिक स्वास्थ्य स्वयंसेविका (FCHVs), स्वास्थ्य चौकी तथा शहरी स्वास्थ्य क्लिनिकका स्वास्थ्यकर्मी, आमासमूह, युवा समूह, नेवार समुदायका सदस्यहरू तथा अन्य स्थानीय समुदायका प्रतिनिधिहरूको सक्रिय सहभागिता रहेको थियो। कार्यक्रममार्फत सहभागीहरूले लैङ्गिक तथा यौनजन्य हिंसाका विभिन्न स्वरूप, पीडित-केन्द्रित उजुरी तथा सन्दर्भ (Referral) प्रणाली, संरक्षण (Safeguarding) का सिद्धान्तहरू तथा सुरक्षित र समावेशी समुदाय निर्माणको महत्वबारे विस्तृत जानकारी प्राप्त गरेका थिए।
डिजिटल प्रविधिको बढ्दो प्रयोगसँगै सिर्जना भइरहेका जोखिमलाई मध्यनजर गर्दै कार्यक्रमहरूमा डिजिटल साक्षरता तथा अनलाइन सुरक्षालाई पनि प्राथमिकताका साथ समेटिएको थियो। सहभागीहरूले अनलाइन दुर्व्यवहार, साइबर बुलिङ, डिजिटल शोषण, गलत सूचना (Misinformation) तथा गोपनीयतासम्बन्धी जोखिमहरूबारे छलफल गरेका थिए। साथै, व्यक्तिगत जानकारीको सुरक्षा, अनलाइन जोखिमको पहिचान, सुरक्षित डिजिटल अभ्यास अपनाउने उपाय तथा अनलाइन हिंसा वा दुर्व्यवहारको सामना गर्दा वा त्यस्तो घटना देखेमा उपलब्ध सहयोग तथा उजुरी संयन्त्रमा कसरी पहुँच गर्ने भन्ने विषयमा व्यावहारिक जानकारी प्रदान गरिएको थियो।
कार्यक्रमले लैङ्गिक तथा यौनजन्य हिंसा रोकथामका लागि समुदायको सामूहिक प्रयास अपरिहार्य रहेको सन्देश प्रवाह गर्दै स्वास्थ्यकर्मी, सामुदायिक स्वयंसेवक, महिला समूह तथा युवाहरूको हिंसा पहिचान, प्रारम्भिक प्रतिकार्य र पीडितलाई आवश्यक सेवामा सन्दर्भ गर्ने भूमिकालाई विशेष रूपमा जोड दिएको थियो। सहभागीहरूले हानिकारक सामाजिक मान्यता र व्यवहारलाई चुनौती दिने, सम्मानजनक सम्बन्ध प्रवर्द्धन गर्ने तथा हिंसा र विभेदप्रति शून्य सहिष्णुताको संस्कृति विकास गर्ने उपायहरूबारे पनि छलफल गरेका थिए।
यस पहलमा युवाहरूको सहभागिता विशेष रूपमा उल्लेखनीय रह्यो। लैङ्गिक समानता, सम्मानजनक व्यवहार तथा डिजिटल माध्यमको जिम्मेवार प्रयोगसम्बन्धी छलफलमार्फत किशोरकिशोरी तथा युवाहरूलाई आफ्ना विद्यालय, परिवार र समुदायमा सुरक्षित अनलाइन तथा अफलाइन वातावरण निर्माणका लागि सचेतना अभिवृद्धि गर्ने अभियन्ताको रूपमा भूमिका निर्वाह गर्न प्रेरित गरिएको थियो।
महिला सामुदायिक स्वास्थ्य स्वयंसेविका, स्वास्थ्यकर्मी तथा समुदायमा आधारित संस्थाहरूको सक्रिय सहभागिताले स्थानीय सन्दर्भ (Referral) प्रणालीलाई थप सुदृढ बनाउनुका साथै हिंसाबाट प्रभावित व्यक्तिहरूलाई समन्वयात्मक रूपमा सेवा उपलब्ध गराउने आवश्यकतालाई अझ मजबुत बनाएको छ। सहभागीहरूले कार्यक्रमको व्यावहारिक र सहभागितामूलक स्वरूपको प्रशंसा गर्दै आफूले प्राप्त गरेको ज्ञान परिवार, छिमेकी तथा समुदायमा विस्तार गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका थिए।
कार्यक्रमपश्चात् प्रत्येक सत्रको सहभागी सहभागिता, प्रमुख छलफलका विषयवस्तु, प्राप्त सुझाव, सिकाइ तथा आगामी कार्यक्रमका लागि सिफारिसहरू समेटेर संरचित प्रतिवेदन तयार गरिएको छ। यी निष्कर्षहरूले भविष्यका सामुदायिक सचेतना तथा हिंसा रोकथामसम्बन्धी कार्यक्रमहरूको योजना तथा कार्यान्वयनलाई थप प्रभावकारी बनाउन मार्गदर्शन गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
यी सामुदायिक सचेतना कार्यक्रममार्फत नेपाल अपाङ्ग महिला संघ (NDWA) ले महिला, बालिका, अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरू तथा सबै समुदायका सदस्यहरूले हिंसा र विभेदको भयबिना सम्मानपूर्वक बाँच्न, आफ्ना अधिकारहरू उपभोग गर्न तथा आवश्यक सहयोगमा सहज पहुँच प्राप्त गर्न सक्ने सुरक्षित, समावेशी र हिंसामुक्त समाज निर्माणप्रतिको आफ्नो प्रतिबद्धतालाई निरन्तर अघि बढाइरहेको छ।