नेपाल अपाङ्ग महिला संघ (NDWA) ले मुक्ति नेपालको साझेदारी तथा डिसेबिलिटी राइट्स एड्भोकेसी फण्ड (DRF) को सहयोगमा १४–१५ मे २०२६ मा महोत्तरीको बर्दिबासमा अपाङ्गता अधिकार, यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य तथा अधिकार (SRHR) तथा समावेशी न्याय अभ्याससम्बन्धी दुई दिने क्षमता अभिवृद्धि तालिम सफलतापूर्वक सम्पन्न गरेको छ।
उक्त तालिममा अपाङ्गता भएका ४ जना व्यक्तिसहित जम्मा १९ जना सहभागीहरूको सहभागिता रहेको थियो। सहभागीहरूमा स्थानीय तहका जनप्रतिनिधि तथा कर्मचारी, स्वास्थ्यकर्मी, महिला मानवअधिकार रक्षक, सामुदायिक अगुवा, SRHR अभियन्ता तथा धनुषा र सिराहा जिल्लाका अपाङ्गता अधिकारकर्मीहरू रहेका थिए।
तालिमको उद्देश्य कर्तव्यवाहक तथा सामुदायिक अगुवाहरूको अपाङ्गता अधिकार र समावेशीकरणसम्बन्धी ज्ञान तथा क्षमता अभिवृद्धि गर्नु, अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूको यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य तथा अधिकारबारे समझदारी बढाउनु तथा समावेशी न्याय अभ्यासलाई प्रवर्द्धन गर्नु रहेको थियो।
उद्घाटन सत्रको नेतृत्व जनकनन्दिनी गाउँपालिकाका अध्यक्ष श्री दिपिन देव यादवले गर्नुभएको थियो। उहाँले अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूका लागि पहुँचयुक्त र समावेशी सेवा सुनिश्चित गर्न स्थानीय सरकारको महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी रहेको बताउनुभयो। नेपाल अपाङ्ग महिला संघकी अध्यक्ष सुश्री मीना पौडेलले संस्थाको परिचय गराउँदै अपाङ्गता अधिकार, अपाङ्गता समावेशी विकास तथा लैङ्गिकता, अपाङ्गता र हिंसाबीचको अन्तरसम्बन्धबारे सहजीकरण गर्नुभयो। सहभागीहरूले अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूको अधिकारसम्बन्धी ऐन, २०७४, संयुक्त राष्ट्रसंघीय अपाङ्गता अधिकार महासन्धि (CRPD), महिलाविरुद्ध हुने सबै प्रकारका भेदभाव उन्मूलनसम्बन्धी महासन्धि (CEDAW) तथा दिगो विकास लक्ष्यहरू (SDGs) लगायतका कानुनी तथा नीतिगत व्यवस्थाबारे जानकारी प्राप्त गरे। साथै, अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूले भोग्नुपरेका विभिन्न अवरोधहरू तथा समावेशीकरण प्रवर्द्धनका व्यावहारिक उपायहरूबारे छलफल गरिएको थियो।
तालिमको दोस्रो दिन अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूको यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य तथा अधिकार (SRHR) तथा समावेशी न्याय अभ्यासमा केन्द्रित रहेको थियो। सहभागीहरूले सूचित सहमति, गोपनीयता, सेवाहरूमा पहुँच तथा लैङ्गिक हिंसाको सम्बोधनमा पीडित-मैत्री दृष्टिकोणजस्ता विषयहरूमा छलफल गरेका थिए। साथै, स्थानीय सरकार, स्वास्थ्य संस्था, सुरक्षा निकाय तथा सामुदायिक अगुवाहरूको न्याय र संरक्षणमा समान पहुँच सुनिश्चित गर्ने भूमिकाबारे पनि चर्चा गरिएको थियो।
तालिमको प्रभावकारिता मूल्याङ्कन गर्न सञ्चालन गरिएको पूर्व-परीक्षण र पश्चात्-परीक्षणको नतिजाले सहभागीहरूको ज्ञानमा सकारात्मक वृद्धि भएको देखाएको छ। सहभागीहरूको औसत अंक ५.१ बाट बढेर ५.७ पुगेको थियो।
तालिमका बारेमा आफ्नो अनुभव साझा गर्दै सिराहाको कर्जन्हा नगरपालिकाका एक सहभागीले अपाङ्गता अधिकार र लैङ्गिक हिंसाबीचको सम्बन्धलाई अझ गहिरो रूपमा बुझ्न मद्दत पुगेको र आगामी कार्यहरूमा अपाङ्गता समावेशीकरणलाई प्राथमिकता दिने प्रेरणा प्राप्त भएको बताउनुभयो।
सहभागीहरूले तालिमको विषयवस्तु अत्यन्त सान्दर्भिक रहेको उल्लेख गर्दै आगामी दिनमा तालिमको अवधि बढाउन, थप व्यवहारिक अभ्यासहरू समावेश गर्न तथा अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरू र समुदायस्तरका सरोकारवालाहरूको सहभागिता अझ बढाउन सुझाव दिएका थिए।
तालिमको समापनमा सहभागीहरूले अपाङ्गता समावेशीकरण प्रवर्द्धन, यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य तथा अधिकारको संरक्षण तथा अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूको न्यायमा पहुँच सुदृढ गर्न आ-आफ्नो क्षेत्रबाट सक्रिय भूमिका निर्वाह गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका थिए।