चितवनका धेरै अपाङ्गता भएका महिलाहरूका लागि स्थानीय अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूको संस्था (OPDs) र स्व-सहायता समूहहरू (SHGs) मा सहभागी हुनु सामाजिक सशक्तीकरणको पहिलो पाइला हो। तथापि, एउटा ठूलो बाधा अझै पनि कायमै थियो: ‘दस्तावेजीकरण र प्रशासनिक व्यवस्थापनमा प्राविधिक खाडल’। निर्णयहरू लिपिबद्ध गर्ने र आधिकारिक अभिलेखहरू व्यवस्थापन गर्ने सीपको अभावमा धेरै महिलाहरू नेतृत्वको मूल प्रवाहभन्दा बाहिरै थिए। यसै त्रैमासिकमा फाइदा (FAIDA) परियोजनाद्वारा सञ्चालित ‘माइन्युट लेखन तालिम’ ले यस्ता समस्याको न्यूनीकरण गर्ने प्रयास गरेको छ ।
युवा च्याम्पियन्स र विभिन्न अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूको संस्थाका सदस्यहरू सम्मिलित उक्त भर्चुअल तालिम सत्रहरू सामान्य टिपोट लेख्न सिकाउने कुरामा मात्र सीमित थिएनन्। सहभागीहरुलाई संस्थाको व्यवस्थापन गर्नको लागि आवश्यक कानुनी दस्तावेजहरु बुझ्ने, कार्यसमितिका निर्णयहरुको टिप्पोट गर्ने जस्ता विषयमा तालिम दिईएको थियो। दस्तावेजीकरणको ‘सुरुवातदेखि उन्नत’ तहसम्म केन्द्रित भएर दिइएको यस तालिमले एउटा सामान्य देखिने कार्यलाई संस्थागत अधिकारको शक्तिशाली औजारमा परिणत गरिदिएको छ।
यस पहलको परिणाम स्वरूप सहभागीहरूमा नयाँ प्रकारको आत्मविश्वास पलाएको छ। बैठकहरूमा बोल्न हिचकिचाउने महिलाहरू अहिले ‘माइन्युट बुक’ को स्वामित्व लिइरहेका छन्, जुन कुनै पनि स्थानीय संस्थाको कानुनी र कार्यात्मक अस्तित्वको मुख्य आधार हो। यो परिवर्तन निकै महत्त्वपूर्ण छ किनभने सही माइन्युट लेखन नै पारदर्शिता र जवाफदेहिताको जग हो; यसले अपाङ्गता भएका महिलाहरूको आवाज र निर्णयहरू आधिकारिक रूपमा अभिलेखीकरण भएको र स्थानीय निकायहरूले त्यसलाई बेवास्ता गर्न नसक्ने सुनिश्चित गर्दछ।
“यस तालिमअघि, एउटा खाली माइन्युट बुक मेरो लागि पार गर्न नसकिने बाधा जस्तो लाग्थ्यो। आज, म केवल निर्णयहरू मात्र लेख्दिनँ; म कार्यसूची (एजेन्डा) नै तयार गर्छु। यो तालिमले मेरो संकोचलाई नेतृत्व गर्ने र हाम्रो समूहको आवाजलाई औपचारिकता दिने आत्मविश्वासमा बदलेको छ।” — सृजना शर्मा, युवा च्याम्पियन
यी महिलाहरू आफ्ना सम्बन्धित स्व-सहायता समूह र ओपिडिहरूमा फर्किएसँगै अब उनीहरू केवल सदस्य मात्र रहेका छैनन्, उनीहरू सक्षम प्रशासक र कार्यकारी उम्मेदवारका रूपमा उदीयमान भइरहेका छन्। ‘कार्यालयको भाषा’ मा निपुणता हासिल गरेर उनीहरूले आफ्ना समितिहरूमा बलियो उपस्थिति सुरक्षित गरेका छन्।
“यो तालिमअघि, संस्था नवीकरण प्रक्रिया र साधारण सभाको माइन्युट मेरा लागि अन्योलको विषय थियो। म सही शब्द र एजेन्डाहरू फेला पार्न संघर्ष गर्थें। आज त्यो अनिश्चितता हटेको छ। मैले हाम्रो यात्रालाई दस्तावेजीकरण गर्ने स्पष्टता र मेरो संस्थालाई उद्देश्यका साथ अगाडि बढाउने सीप प्राप्त गरेकी छु।” — दिल कुमारी लामा “नेहा”, उपाध्यक्ष, खैरहनी नगर अपाङ्गता समन्वय समिति
यो प्राविधिक सशक्तीकरणले अपाङ्गता भएका महिलाहरूको नेतृत्व कागजमा मात्र सीमित लक्ष्य नभएर एक व्यावहारिक यथार्थ हो भन्ने सुनिश्चित गर्दछ, जसले चितवनको भुइँतहमा अपाङ्गता अधिकार आन्दोलनलाई थप मजबुत बनाउँछ।