Disability Talks

एजेन्सी : एलन मस्कको ब्रेन-चिप स्टार्टअप कम्पनी न्यूरालिंकले दृष्टिविहीनहरूका लागि एउटा उपकरण बनाएको छ। दुवै आँखा गुमाएकाहरूलाई पनि यो उपकरणले हेर्न मद्दत गर्ने कम्पनीको दाबी छ। यसले अमेरिकाको खाद्य र औषधि प्रशासन (एफडीए)बाट समेत स्वीकृति प्राप्त गरेको छ। न्यूरालिङ्कले यस उपकरणको नाम ब्लाइन्डसाइट राखेको छ।

पार्टीको साङ्गठनिक गतिविधि र राजनैतिक गतिविधिलाई सामाजिक सवालसँग नजोडिन्जेलसम्म नेता र कार्यकर्तालाई जनताले के भोगिरहेका छन् भन्ने थाहा हुँदैन । त्यसैले सङ्गठनभित्र समाजमा आम मानिसले भोगिरहेका र सीमान्तकृत समुदायले भोगेका समस्या तथा अवरोधहरूको विषयमा बौद्धिक बहस गर्ने वातावरण तयार गर्नुपर्छ ।

‘अपांगता भएका व्यक्तिको अधिकारसम्बन्धी ऐन ०७४’ अनुसार अटिजम अपांगताको एक प्रकार हो । ऐनबमोजिम अटिजम भएका व्यक्तिलाई सञ्चार गर्न, सामान्य सामाजिक नियम बुझ्न र प्रयोग गर्न कठिनाइ हुन्छ । उमेरको विकासअनुरूप सामान्य व्यवहार देखाउन नसक्ने, अस्वाभाविक प्रतिक्रिया देखाउने, एउटै गतिविधि दोहोर्‍याइरहने, अरूसँग घुलमिल हुन नचाहने वा तीव्र प्रतिक्रिया दिने खालका हुन्छन् । राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार देशभर ६ लाख ४७ हजार ७ सय ४४ जना अर्थात् कुल जनसंख्याको २.२ प्रतिशतमा कुनै न कुनै प्रकारको अपांगता देखिएको छ । जसमा अटिजम भएका पुरुष २ हजार २ सय ५८ र महिला २ हजार ६ सय २८ गरी ४ हजार ८ सय ८६ छन् ।

पहुँच भन्नेबित्तिकै भौतिक पहुँच या राजनीतिक शक्तिको पहुँच भन्ने आमबुझाइ हुन सक्छ । धेरै पढेका व्यक्ति, शक्ति र पदमा बसेका व्यक्ति या सहरमा बसोबास गर्ने व्यक्ति, हिँड्डुल गर्न र प्रस्ट आवाज दिन सक्ने व्यक्तिको पहुँच सहज हुनु स्वाभाविक हो भन्ने पनि लाग्न सक्छ । अझ राजनीतिक रूपमा सचेत व्यक्तिले सबै ठाउँबाट सहज पहुँच लिन सक्छ भन्ने बुझाइ हुन्छ । त्यसो भए के सबै व्यक्ति पढेलेखेका, सहरमा बस्ने, राजनीतिमा संलग्न भएका, अपाङ्गता नभएका र पैसा कमाउने मात्र हुन सक्छन् त ? यो पाटोबाट पनि सोचिनुपर्छ ।

सुस्त मनस्थितिकी युवतीलाई जबर्जस्ती करणी गरेर फरार बनेको आरोप प्रहरीले एक युवालाई पक्राउ गरेको छ। हलेसी तुवाचुङ नगरपालिका–७ महादेवस्थानस्थित कातिकेका २२ वर्षीय किरण राईलाई नेपाल प्रहरीले कतारबाट पक्राउ गरेको हो । शारीरिक रूपमा सुस्त मनस्थितिकी युवतीलाई वि.सं. २०७९ चैत–१६ गते करणी गरेर गत वैशाख–४ गते कतार पुगेका आरोपित किरणलाई प्रहरीले कतारस्थित अलरवाबी कम्पनीको मार्केट काउण्टरमा सामान प्याकिङको काम गरिरहेको अवस्थामा पक्राउ गरेको हो ।

मानव अधिकार मानिसको नैसर्गिक अधिकार भए पनि यो अधिकार उपयोग गर्न नपाएका धेरै छन् । यसमध्ये अपाङ्गता भएका व्यक्ति पनि हुन् । अधिकांश अपाङ्गता भएका व्यक्तिले मानव अधिकारको उपयोग गर्न पाएका छैनन् । उनीहरू अन्य नागरिकसरह आफ्ना कुरा व्यक्त गर्न सक्दैनन् किनकि अपाङ्गता भएका व्यक्ति कोही बोल्न, कोही सुन्न, कोही देख्न, कोही हिँडडुल गर्न असमर्थ हुन्छन् । उनीहरूलाई प्राकृतिक तथा भौतिक संरचनाले बाधा पु¥याउँछ । मानवीय अवरोध त भनिसाध्य छैन ।

भारतीय मानवअधिकार परिषद्ले ‘अन्तर्राष्ट्रिय साहसी महिला पुरस्कार–२०२३’बाट नेपालकी सविता उप्रेतीलाई सम्मान गरेको छ । यो पुरस्कार १४० सदस्य राष्ट्र भएको मानवअधिकार परिषद्को प्रतिष्ठित पुरस्कार मानिन्छ । उप्रेती अटिजम भएका बालबालिकाहरुको सेवामा क्रियाशील सामाजिक अभियन्ता हुन् ।

काठमाडौँ — नेपालमा अटिजम भएका बालबालिकाको शिक्षामा उल्लेखनीय काम गरेबापत अभियन्ता सविता उप्रेतीलाई यस वर्षको अन्तर्राष्ट्रिय साहसिक महिला पुरस्कार प्रदान गरिने भएको छ । भारतीय मानवअधिकार परिषद्ले मानवअधिकार र शान्तिका लागि योगदान पुर्‍याउनेमध्ये एकलाई सन् २०१५ देखि पुरस्कृत गर्दै आइरहेको छ ।

नवलपरासी घर भएकी कौशिला रेग्मी सार्वजनिक यात्रा सम्झिँदा दिक्क मान्छिन् । लामो दूरीको सार्वजनिक यात्रा उनको यो रहरभन्दा पनि बाध्यता हो । अझै चाडपर्वका बेला त उनलाई सास्ती नै हुन्छ । ह्विलचियरको यात्रा सम्भव हुन सजिलो छैन । बसमा जान उनी एक्लै सक्दिनन् । बहिनी भूमिकाको सहारामा दसैंमा सधैं घर जाने गर्थिन् ।

२६ असोज, काठमाडौं । अपांगता भएका व्यक्तिको अधिकार कार्यान्वयनसम्बन्धी संकल्प प्रस्ताव राष्ट्रिय सभाले सर्वसम्मत रुपमा स्वीकृत भएको छ ।

काठमाडौं । राष्ट्रिय सभाकासदस्य प्रकाश पन्थले अपाङ्गगता भएका व्यक्तिको अधिकारसम्बन्धी संकल्प प्रस्ताव संसदमा दर्ता गरेका छन् । आइतबार उनले संकल्प प्रस्ताव दर्ता गरेका हुन् । राष्ट्रिय सभामा दर्ता गरिएको उक्त प्रस्तावको समर्थकमा शारदा भट्ट, सिंगबहादुर विश्वकर्मा, भगवती न्यौपाने, तुलप्रसाद विश्वकर्मा रहेका छन् ।

दृष्टिविहीन भएकै कारण पढाउन नसक्ने कतिपय व्यक्तिको दृष्टिकोण उनले चिरेकी छन्। उनको विषयमा विद्यार्थी अब्बल छन्। शिक्षक साथीहरू, विद्यार्थी र अभिभावकबाट उनले माया र सम्मान पाएकी छन्। शिक्षणमा उनी खुसी थिइन्।